Ногоон перевод с бурятского

Амитан — животное

  1.  Бодон  гахай – дикая  свинья
  2.  Буга — олень
  3.  Хэрмэн — белка
  4.  Шандаган — заяц
  5.  Хүдэри — кабарга
  6.  Хандагай — лось
  7.  Жэрхэ — бурундук
  8.  Гүрөөhэн — косуля
  9.  Үрхэ — суслик
  10. Охотноон — пищуха
  11. Заряа — ёж
  12. Баабгай — медведь
  13. Шоно — волк
  14. Үнэгэн — лисица
  15. Шэлүүhэн — рысь
  16. hолонго — колонок
  17. Булган — соболь
  18. Доргон — барсук
  19. Сагаан үен — горностай
  20. Харха – ондатра
  21. Халюун — выдра
  22. Хаб загаhан -нерпа
  23. Элбэнхэ — енот
  24. Арсалан — лев
  25. Эреэн гүрөөhэн — тигр
  26. Сагаан баабгай — белый  медведь
  27. Мана hохор — крот

        Шубууд — птицы

  1.  Бүднэ — перепел
  2. Галуун — гусь
  3. Нугаhан — утка
  4. Тохорюун — журавль
  5.  Халзан  харгана — гагара
  6.  Хун  шубуун — лебедь
  7.  Хүхэ  дэглы — серая цапля
  8. Хойхо — баклан
  9.  Шүрхы — чирок
  10. Алаг-туун — галка
  11. Тоншуул — дятел
  12. Түүтэй — горлица
  13. Уран шубуун — ремез
  14. hааралжан — бекас
  15. Отоголжон — кулик
  16. Хайлгана — чайка
  17. Шаазгай — сорока
  18. Борбилоо -воробей
  19. Булжамуур — жаворонок
  20. Бүргэд — беркут
  21. Бүбөөлжэн — удод
  22. Гулабхаа — голубь
  23. Турлааг — ворона
  24. Уули — сыч
  25. Хайргана — жаворонок рогатый
  26. Харсага — ястреб
  27. Хара тоншуул — черный  дятел
  28. Хулда — лунь камышовый
  29. Хүхы — кукушка
  30. Хүхэ сэгсы – трясогузка
  31. Шара шубуун — сова
  32. Шиисгалдай — поползень
  33. Ямаан хараасгай — ласточка
  34. Торхируун — куропатка
  35. hойр — глухарь
  36. Хирээ — ворон
  37. Хүхэ шаазгай — сорока  голубая
  38. Элеэ — коршун
  39. Шонхоло — клущица
  40. Бэгсэргэ — филин
  41. Тоодог — дрофа
  42. Хүдүү -рябчик
  43. Хура — тетерев
  44. Гургалдай — соловей
  45. Алаг шубуун — грач
  46. Тэмээн хараасгай – стриж

        Модон — дерево

  1. Шэнэhэн — лиственница
  2. Уляангир — тополь
  3. Тэрэнги — багульник
  4.  Арса — можжевельник
  5. Уляаhан — осина
  6. Хуhан — береза
  7. Хасуури — ель
  8. Жодоо — пихта
  9.  Нарhан — сосна
  10. Хуша – кедр

        Загаhан — рыба

  1. Абарга  загаhан,  халим  — кит
  2. Улаан  загаhан — семга
  3. Сурхай — щука
  4. Хадаран  загаhан — хариус
  5. Yхэр хараасгай — касатка
  6. Хулда  загаhан  — лосось
  7. Гутаар — налим

8 .   Тээли,  хэлтэгэнэ — лещ

  1. Альган  загаhан — камбала
  2. Шабарай хулда — кета
  3. Холбордой — сом
  4. Хөөлэнтии — карась
  5. Хилмэ — осетр
  6. Алгана — окунь
  7. Мүргэ, hалбарга — сазан
  8. Жараахай — гальян
  9. Омоли — омуль
  10. Тула — таймень
  11. Ялаагана — сорога, сорожина

        Ургамал — растение

  1.  Таба hалаа — подорожник
  2.  Нохойн  хоншоор — шиповник
  3. Долоогоно — боярышник
  4.  Гэшүүнэ — ревень
  5.  Тарнаан — ревень  полевой
  6.  Мангир — лук  монгольский
  7.  Алтаргана — золотарник
  8.  Ургы — подснежник
  9.  Ая  ганга — чабрец
  10. Сахилза — ирис
  11. Носоргоно — репейник
  12. Дааган шэхэн – конский  щавель
  13. Шүдэр үбhэн — вьюнок
  14. Хайлааhан — ильм
  15. Хилгана — ковыль

        Сэсэг — цветы

  1. Балжан  гарма — ромашка
  2. Улаалзай — лилия
  3. Алаг нюдэн — фиалка
  4. Бамба сэсэг — роза
  5. Ургы — подснежник
  6. Хонхо сэсэг — колокольчик
  7. Нямняа сэсэг – одуванчик

        Үнгэ — цвет,  оттенки

  1. Улаан — красный
  2. Шара  улаан — оранжевый
  3. Шара — желтый
  4. Ногоон — зеленый
  5. Сэнхир  хүхэ — голубой
  6. Хүхэ — синий
  7. Хара — черный
  8. Хүрин — коричневый
  9. Сагаан — белый
  10. Боро — серый
  11. Хүрин улаан — бордовый
  12. Ягаан — розовый
  13. Хуа — бежевый
  14. hаруул ногоон — салатовый
  15. Сэнхир ногоон – морская  волна
  16. Хара ногоон — малахитовая
  17. Гал улаан – багровый

        Бэеын  хубинууд — части  тела

  1. Мүр — плечо
  2.  Эгэм — ключица
  3. Yбсүүн,  сээжэ — грудь
  4.  hуга — подмышки
  5. Хүйhэн — пупок
  6.  Альган -ладонь
  7. Хүхэн -грудь
  8. Бэлхүүhэн — талия
  9. Гэдэhэн — живот
  10. hүүжэ — таз
  11. Сарбуу — запястье
  12. Хюмhан — ноготь
  13. Шэлэ хүзүүн – шейные  позвонки
  14. Балсан — мышцы
  15. Ташаа — бок
  16. Тохоног — локоть
  17. Матаргай — поясница
  18. Гуя, хондолой — попа
  19. Дала — лопатка
  20. Гар — рука
  21. Нюрган — спина
  22. Хурган — палец
  23. Ууса — крестец
  24. Охор hүүл — копчик
  25. Yбдэг — колено
  26. Тойн – коленная чашечка
  27. Шэлбэ — голень
  28. Табгай — стопа
  29. Ульмы -плюсна
  30. Можо — бедро
  31. Тахим — коленный сгиб
  32. Булшан — икры, мышцы голени
  33. Шагай — лодыжка
  34. hүеы — пятка ноги
  35. Ула — подошва
  36. Хүл – нога

Просмотры: 8 475

Дата публикации: 13.04.2021

Бурятский[править]

Морфологические и синтаксические свойства[править]

ногоон

Прилагательное.

Корень: .

Произношение[править]

Семантические свойства[править]

Значение[править]

  1. зелёный ◆ Дайдын ногоон тоолошогүй, далайн оёор хэмнэшэгүй.

Синонимы[править]

Антонимы[править]

Гиперонимы[править]

Гипонимы[править]

Родственные слова[править]

Ближайшее родство

Этимология[править]

От ??

Фразеологизмы и устойчивые сочетания[править]

Монгольский[править]

Морфологические и синтаксические свойства[править]

ногоон

Прилагательное.

Корень: .

Произношение[править]

Семантические свойства[править]

Значение[править]

  1. зелёный ◆ Отсутствует пример употребления (см. рекомендации).

Синонимы[править]

Антонимы[править]

Гиперонимы[править]

Гипонимы[править]

Родственные слова[править]

Ближайшее родство
  • существительные: ногоо

Этимология[править]

От ??

Фразеологизмы и устойчивые сочетания[править]

Для улучшения этой статьи желательно:

  • Добавить описание морфемного состава с помощью {{морфо}}
  • Добавить транскрипцию в секцию «Произношение» с помощью {{transcription}}
  • Добавить пример словоупотребления для значения с помощью {{пример}}
  • Добавить синонимы в секцию «Семантические свойства»
  • Добавить гиперонимы в секцию «Семантические свойства»
  • Добавить сведения об этимологии в секцию «Этимология»

РАЗГОВОРНИК

Первый цикл

Здравствуйте!

Сайн байна! Амар сайн! 
Амар мэндэ! Мэндэ амар!

До свидания!

Баяртай! Уулзатараа баяртай!

Я

Би

Ты

Ши

Имя

Нэрэ

Мальчик

Хүбүүн

Девочка

Басаган

Мальчик, как тебя зовут?     
(Мальчик, как твоё имя?)

Хүбүүн, ши хэн гэжэ нэрэтэйбши?  
(Хүбүүн, нэрэшни хэн бэ?)

Меня зовут Дандар!

Би Дандар гэжэ нэрэтэйб.

Девочка, как тебя зовут?

Басаган, ши хэн гэжэ нэрэтэйбши?

Меня зовут Рита.

Би Рита гэжэ нэрэтэйб?

Я – Рита.

Би Ритэб.

Второй цикл

Это

Энэ

Кто

Хэн

Папа, отец

Аба, эсэгэ

Мама, мать

Эжы, эхэ, мама

Это моя мама

Энэ минии эжы.(Энэ минии мама, минии эжы)

Это мой папа

Энэ минии аба (баабай)

Это кто?

Энэ хэн бэ?

Сын

Хүбүүн

Дочь

Басаган

Ты чей сын?

Ши хэнэй хүбүүмши?

Я – сын Галсана Гомбоева.

Би Гомбоев Галсанай хүбүүмни.

Ты чья дочь?

Ши хэнэй басагамши?

Я – дочь Степана Тумэрова.

Би Тумэров Степанай басагамби.(Би Тумэров Степанайб)

Третий цикл

Фамилия

Обог

Как твоя фамилия?

Обогшни хэн бэ?

Скажи свою фамилию.

Обогоо хэлэл даа.

Моя фамилия Номгонова.

Минии обог Номгонова.

Моя фамилия Эрдэмов.

Минии обог Эрдэмов.

Как твоя фамилия, имя?

Нэрэ обогшни хэн бэ?

Я – Наташа Номгонова.

Нэрэ обогни Наташа Номгонова.

Я – Зорик Эрдэмов.

Нэрэ обогни Зориг Эрдэмов.

Я – тётя Бэлэгма.

Би Бэлэгмаа хээтэй гээшэб.

Дядя, как вас зовут?

Ахатан, та хэн гэжэ нэрэтэйбта?

Меня зовут дядей Алёшей.

Би Алёша ахатан гээшэб.

Тётя, садитесь сюда.

Хээтэй, иишээ һуугты.(Хээтэй, эндэ һуугты).

Дядя, проходите в комнату.

Ахатан, таһалга уруу орогты.

Это – мой дядя (брат отца, брат матери).

Энэ – минии абга, минии нагаса.

Четвертый цикл

Я люблю бабушку.

Би хүгшэн эжыдээ дуратайб.

Я люблю папу.

Би абадаа дуратайб.

Я люблю деда.

Би үбгэн абадаа дуратайб.

Это мой братишка (младший брат).

Энэ минии дүү хүбүүн.

Это моя сестрёнка.

Энэ минии дүү басаган.

Это мой брат (старший).

Энэ минии ахай (аха).

Это моя сестра.

Энэ минии эгэшэ.

Брат выше меня ростом.

Ахамни нюргаар намһаа үндэр.

Сестра сварила мне кашу.

Эгэшэмни намдаа каша шанаа

Пятый цикл

Число

Тоо

Сколько?

Хэды?

один

нэгэ

два

хоёр

три

гурба

четыре

дүрбэ

пять

таба

шесть

зургаа

семь

долоо

восемь

найма

девять

юһэ

десять

арба

Возраст (годы, лета)

Наһан

Сколько тебе лет?

Ши хэдытэйбши? 
Ши хэды наһатайбши? 
Наһаншни хэдыб? 

Мне два,

Би хоёртойб,

три,

гурбатайб,

четыре (года),

дүрбэтэйб,

пять,

табатайб,

шесть,

зургаатайб,

семь,

долоотойб,

восемь,

найматайб,

девять, 
десять (лет). 

юһэтэйб
арбатайб.  

ХЭН ХЭДЫТЭЙБ? 
(Кому сколько лет?) 

Нелли нэгэтэй, 
Хорло хоёртой, 
Гунгар гурбатай, 
Дуся дүрбэтэй, 
Таня табатай, 
Зуртаан зургаатай, 
Дондоб долоотой, 
Найдан найматай, 
Юра юһэтэй, 
Агваан арбатай.

Шестой цикл

Утро                                                    Үглөөгүүр

Утром                                                  Үглөөгүүр

Солнце                                                 Наран

День                                                     Үдэр

Солнце взошло.                                   Наран гараа.

Наступил день.                                    Үдэр болоо.

Просыпаться                                        Һэрихэ

Вставать                                               Бодохо

Эй, просыпайся, вставай!                   Эй, һэрииш, бодыш!

Я проснулся (проснулась), встаю.    Би һэреэб, бодожо байнам.

Одежда                                                Хубсаһан

Одеваться                                            Хубсалха

Вставай, одевайся.                              Бодо, хубсала.

Я оделся (оделась).                             Би хубсалааб.

Лицо                                                     Нюур

Рука (руки)                                          Гар (гарнууд)

Мыть                                                   Угааха

По утрам надо умываться.               Үглөөгүүр нюур, гараа угааха хэрэгтэй.

Я умылся (умылась).                         Би нюур, гараа угаагааб.

Седьмой цикл

Голова                                     Толгой (тархи)

Волосы                                     Үһэн

Помыть голову.                        Толгойгоо угааха.

Надо расчесать волосы.            Үһэеэ һамнаха хэрэгтэй.

Расчёска                                  Һам

Где расчёска?                          Һам хаанаб?

Палец                                      Хурган

Пальцы                                    Хургад

Пять пальцев руки.                  Гарай табан хурган.

Ногти выросли.                        Хюмһан ургаа.

Остригите мне ногти.               Хюмһыемни абагты.

Восьмой цикл

Глаз (глаза)

Нюдэн (нюдэд)

Ухо

Шэхэн

Закрой глаза.

Нюдөө ани.

Туяна обмотала шею платком.

Туяана хүзүүгээ пулаадаар орёобо.

У Лины тонкие руки.

Лина нариихан гартай.

У лошади длинные уши.

Морин ута шэхэтэй.

Брови

Нидхэ

Ресницы

Һорьмоһон

Колено

Үбдэг

Локоть

Тохоног

Ладонь

Альган

Я держу мяч на ладони.

Би альган дээрээ бүмбэгэ баряад байнаб.

Баярма сидит на коленях у мамы.

Баярмаа абынгаа үбдэг дээрэ һууна.

Близок локоть, но укусить нельзя.

Тохоног дүтэшье һаа, хазахын аргагүй.

БҮМБЭГЭ

Мяч

Схватив крепко мяч,

я кинул его,

Бешено подскакивая,

он выпрыгнул в дверь.

Шангаар бүмбэгөө бажуугаад,

Шадал соогоо шэдэхэдэм,

Гани галзуу дэбхэрээд,

Газаашаа үүдээр харайга

Девятый цикл

Кушать                                                    Эдеэлхэ, хоол бариха, сайлаха.

Завтрак                                                    Үглөөнэй хоол, сай уулган.

Сесть за стол.                                           Столдо һууха.

Мы все сели за стол.                            Бидэ бултадаа столдоо һуунабди.

Я хочу кушать.                                     Эдеэлхэ дурамни хүрөөд байна.

Я буду кушать кашу.                           Би каша эдихэмни.

Дайте мне варёное яйцо.                     Намда шанаһан үндэгэ үгэгты.

Я люблю чай с молоком.                     Би һүтэй сайда дуратайб.

Хлеб с маслом.                                    Тоһотой хилээмэ.

Сметана                                                Зөөхэй

Хлеб со сметаной                               Зөөхэйтэй хилээмэ.

Я сыт.                                                   Би садааб.

Спасибо.                                              Һайн даа. Ехэ баярлааб.

Благодарю.                                          Баяр хүргэнэб.

Я покушал и встал из-за стола.          Би эдеэлээд, столһоо бодобоб.

Стакан (чашка)                                    Аяга

Ложка                                                   Халбага

Тарелка                                                 Табаг

Самое почётное из кушаний               Аяга сай – эдеэнэй дээжэ —  чашка чая

Десятый цикл

Рот

Аман


Зуб, зубы


Шүдэн, шүдэд

Носовой платок


Гар пулаад, хамарай аршуул

Я покушал, вытер платком рот.


Би эдеэлээд, гар пулаадаараа амаа аршааб.


Я по утрам чищу зубы щёткой.


Би үглөөгүүр шүдөө щёткоор угаадагби.


Папа купил мне зубную щётку.


Абамни намда шүдэнэй щётко абаа.


У меня есть зубная паста.

Намда шүдэнэй паста бии.


“Покажи язык”, — сказал врач.


“Хэлэеэ харуула”, — гэжэ врач хэлэбэ.


Врач дал Эрдэму выпить.


Врач Эрдэмдэ эм уулгаба.


Эрдэм заболел.

Эрдэм үбшэлөө.

Эрдэм выздоровел.                           

Эрдэм эдэгээ.

Одиннадцатый цикл

По утрам мама будит меня.


Үглөөгүүр бүхэндэ эжымни намайе һэрюулдэг. 

Папа отвозит меня в садик.


Абамни намайе саадигта абаашадаг.

Улицу надо переходить осторожно.

Үйлсэ (гудамжа) хүндэлэн гарахадаа, болгоохо хэрэгтэй.


 Мы с папой проходим через площадь

Бидэ абатайгаа талмай дээгүүр гаранабди.


Мы едем на трамвае.  

Бидэ трамвайгаар ябадагбди.

Наш садик называется «Белка».


Манай саадиг «Хэрмэн» гэжэ нэрэтэй.

Я в садике нахожусь до вечера.

Би саадигтаа үдэшэ болотор байдагби.

Наша воспитательница — Анна Балдановна

Манай хүмүүжүүлэгшэ—Анна Балдановна.   

Двенадцатый цикл

Обед

Обед, удын хоол


Суп

Шулэн

Мясо.

Мяхан


Мама налила супу мне в тарелку.   

Мама (эжы) табаг соомни шүлэ хэжэ үгөө

После обеда надо поспать.

Удын хоолой һүүлээр унтаха  хэрэггэй.


Кровать, кроватка           

Орон

Одеяло


Хүнжэл

Матрас


Шэрдэг

Дима разделся и лег в кроватку.

Дима хубсаһаа тайлаад, орондоо ороо.

Бабушка разбудила Сэсэгму

Хүгшэн эжынь Сэсэгмаае һэрюулбэ. 

Тринадцатый цикл

Пальто

Пальто, дэгэл

Малгай

Малгай

Рукавица

Бээлэй

Брюки

Үмдэн

Рубашка

Самса

Обувь

Гутал

Гэрэма надела пальто.

Гэрэлмаа дэгэлээ үмдэбэ.

У меня теплая шапка.

Би дулаан малгайтайб.

Мама мне сказала: «Обувайся быстрее!»

«Түргөөр гуталаа үмдэ!»—гэжэ эжымни намда хэлээ.

Света надела новое платье.

Света шэнэ плати үмдөө.      

Дом

Гэр

На улице холодно.

Газаа хүйтэн.    .

Зима пришла.

Үбэл ерээ.

На Hoвый Год к нал пришел Дед Мороз

Шэнэ Жэлдэ манайда Cahaн Үбгэн ерээ.

На дворе зима, много снегу.

Газаа — үбэл, саһан ехэ. 

Мы оделись по-теплее и вышли на улицу.

Бидэ дулаанаар хубсалаад, газаашаа гарабабди.


Пойдем домой!                  

Гэртээ ошоо!


Зимой хорошо ходить по снегу на лыжах.  

Үбэлдөө саһан дээгүүр санаар ябахада гое

Ребята катаются на коньках на льду.

Үхибүүд мүльһэи дээрэ конькигаар халтирнад.

Зима 

Пушистый белый снег 
в воздухе кружится, 
медленно вниз опускаясь, 
емлю всю покрывает

ҮБЭЛ

Арбагар сагаан cahaн

Агаарта хөөрэи эрьелдэнэ,

Аалихан газарта унажа.

Алтан дэлхэйе хушана.

Четырнадцатый цикл

Вечер

Үдэшэ

Солнце зашло

Наран ороо.

Солнце скрылось за горой.

Наран хадын саана хоргодсбо.

На дворе стало темно.

Газаа харанхы болоо.

Ужин

Ужин, үдэшын хоол 


После ужина мы смотрим телевизор

Үдэшын хоолой һүүлдэ бидэ телевизор харадагбди

Показывают передачу: «Спокойной ночи, малыши!»

«Амгалан унтаарайт,  багашуул!» — гэһэн дамжуулга харуулна.


 По радио играет музыка. 

Радиогоор хүгжэм зэдэлнэ.

Ложусь в кроватку, засыпаю.


Орондоо ороном, унтанам.  

Назавтра просыпаюсь с утренним солнцем.

Үглөөдэрынь үглөөнэй наранаар һэринэм.

Пятнадцатый цикл

Садиться


Һууха

Садись


Һуу

Вставать.


Бодохо

Встань


Бодо.

Ложиться

Хэбтэхэ


Баярма села на стул.

Баярмаа стул дээрэ hyyгaa.

Я встал


Би бодооб.

Содном лежит в кровати.

Содном орон соогоо хэбтэнэ.

Мяч лужит на полу.


Бүмбэгэ газарта хэбтэнэ.

Возьмемся в руки


Гар гараа барилсая.

Поиграем в хоровод.

Хоровод хэжэ наадая.


Гриша спрятался за дверью. 

Гриша үүдэнэй саана хоргодоо.

Поиграем в прятки.

Хоргодожо лаадая.

Споем песенку

Дуу дуулая.

Бадма выучил стихотворение.

Бадма шүлэг сээжэлдээ.

Я умею читать стихотворение.


Би шүлэг хэлэжэ шададагби.

Лена прочиталастихи.

Лена шүлэг хэлэбэ.

Шестнадцатый цикл

Игрушка

Наадамхай

Мой, моя, мое

Минии

Твой, твоя, твое

Шинии

Это — моя игрушка.

Энэ—минии нааданхай.

Медведь

Баабгай

Волк

Шоно

Лиса

Үнэгэн

Заяц

Шандаган, туулай

Мне

Намда

Тебе

Шамда

Дай мне игрушку

Намда нааданхай үгэл даа (үгыш).

Давай поиграем вместе,’а?

Хамтадаа наадая, зай гү?

Бабушка купила в магазине игрушку.

Хүгшэн эжымни магазинда наадамхай худалдажа абаа.

Подарок

Бэлэг

День рождения


                                 Түрэһэн үдэр                                                                                                                         

Волчок

Игрушка, подаренная мне отцом,

волчок, похожий на веретено, когда я

его закрутил и пустил, долго вертелся

на полу. Сегодня мой день рождения.

Мунко, Сэрэн, Сэсэгма—мы, покушав,

встали и играли до устали

ЭРЬЕЭХЭЙ

Эсэгым намдаа бэлэглэһэн

Ээрсэг шэнги эрьеэхэй

Мушхаад газарта табихадаы,

Мундуу зохидоор эрьелдээ.

Мүнөөдэр түрэһэн үдэрни.

Мүнхэ, Сэрэн, Сэсэгмаанууд

Эдеэлжэ бодоод, эсэтэрээ,

Эрьеэхэйгээр наадаабди.

Семнадцатый цикл

Наступила весна

Хабар болобо.

Снег растаял

Саһан хайлаа

Выросла травка

Ногоон ургаа.

Зазеленели деревья.

Модод  ногоороо.

Птички поют

Шубууд дуулана.

Деревья покрылись зелеными листьями.

Модод ногоон набшаһаар хушагдаа.

На ветке дерева сидит птичка.

Модоной мүшэр дээрэ шубуухай һууна.

Пришло лет

Зун ерзэ (Нажар болоо).

Летом бывает жарко.

Нажартаа халуун байдаг.

Летом день длинный, ночь короткая.

Зундаа үдэр ута, һунинь — богони.

Мы купались в реке.

Бидэ уһанда шунгаабди.

Течение в этой реке быстрое.

Энэ мүрэнэй урасхалынь түргэн.

Эта речка течет медленно.

Энэ горхон ааляар урдана.

Летом косят траву, готовят сено.

Зундаа ногоо сабшажа, үбһэ бэлдэдэг.

Снегоуборка

Үбһэ хуряалган

Летом солнце жаркое.

Нажарай наран шанга.

Жаркое солнце

Халуун наран.

В жару хорошо сидеть в тени.

Халуунда һүүдэртэ һуухада гоё.

Восемнадцатый цикл

Осень наступила

Намар болоо.

Листья на деревьях пожелтели.

Мододой набшаһад шарлаа.

Уборка хлеба

Таряа хуряалга. 

Первого сентября дети пошли в школу.

Сентябриин нэгэндэ үхибүүд һургуулидаа ошобо.

Мне пять лет, я еще не хожу в школу.

Би табатайб, һургуулида үшөө ороогүйб.

Мне семь лет, я хожу в школу.

Би долоотойб, һургуулида оронхойб. 

Я пойду в школу в будущем году.

Би ерэхэ жэлдэ һургуулида орохоб.

Девятнадцатый цикл

Сегодня Галя была с папой в кино.

Мүнөөдэр Галя абатайгаа кинодо ошоо.

Воскресенье

Амаралтын үдэр

В воскресенье я с братом ходил в театр.

Амаралтын үдэр би ахатайгаа театра ошоо һэм.

Трамвай идет. Мы сядем в трамвай.

Трамвай ерэбэ. Бидэ трамвайда һуухабди. 

Автобусная остановка.

Автобусой зогсодог газар.

Мы вошли в автобус.

Бидэ автобус соо оробобди.

Есть свободное место.

Сүлөө һуури бии.


Надо приобрести билет.

Билет абаха хэрэгтэй. 

Балма купила яблоки на рынке.

Балма дэлгүүрһээ яблоко худалдажа абаа.

Двадцатый цикл

Мои родители живут в городе.

Минин гэртэхин городто байдаг.

Мои родители живут на селе.

Минин гэртэхин хүдөө нютагта байдаг.

Моя мама — мастерица доить коров.

Минии эжы үнеэ һаахадаа бэрхэ.

Мама доит коров утром и доит вечером.

Эжымни үнеэдээ үглөөгүүр һаадаг, үдэшэлэн һаадаг.

Дети любят пить кипяченое молоко.

Үхибүүд хөөрүүлһэн hy yyxa дуратай.

У этого быка большие рога

Энэ бухын эбэрынь ехэ.

Брат оседлал коня.

Ахамни мори эмээллээ.

Запрягать

Хүллэхэ

Отец запряг лошадь в сани.

Абамни мориёо шаргада хүлдөө.

Дядя Ванчик сел в машину и поехал.

Ванчик абга машинадаа һуугяад, гүйлгэбэ.

Доедем на автобусе

Наш город большой,

много в нем крупных домов.

Много в городе магазинов,

заблудиться можно.

Там, за рекой, расположен театр —

в красивом здании.

Туда, за пятнадцать минут,

мы на автобусе доедем.

АВТОБУСООР ХҮРЭХЭБДИ

Манай город ехэл даа,

Мантан томо гэрнуудтэй,

Магазинуудынь олон лэ,

Маргажа, теерижэ болохоор юм.

Голой саада эрьедэхи

Гоё һайхан театрта

Арбан табан минута соо

Автобусоор хүрэхэбди.

Двадцать первый цикл

Снег белого цвета.

Саһан сагаан үнгэтэй

Зуртан пришел в черном костюме.

Зуртаан хара костюм үмдөөд ерээ.

У меня есть красный галстук.

Намда улаан галстук бии.

Крыша дома окрашена в зеленый цвет.

Гэрэй хушалта ногоон үнгөөр шэрдээтэй.

Сине-голубое небо.

Хүхэ сэнхир тэнгэри.

Алый цветок

Ягаан сэсэг.

Светлый, солнечный день.

Һаруул, наратай үдэр.

Летом я загорел на солнце, тело стало коричневым.

Нажартаа наранда шаруулжа, бэемни хурин болошоо.

Прозрачный воздух.

Тунгалаг агаар.

Двадцать второй цикл

В густом лесу деревья высокие.

Үдхэн ой соо мододынь үндэр.

Сосна

Haphaн

Ель

Хасуури

Береза

Хуһан

Кедр

Хуша

Лиственница

Шэнэһэн

Высокий кедр

Үндэр хуша

Это низкое место, потому здесь озеро образовалось.

Энэ набтар газар, тиимэһээ эндэ нуур бии болоо.

Сильный, толстый мужчина победил в борьбе.

Барилдаанда хүсэтэй, бүдүүн эрэ илаба.

Говорят: «Помоги коня поймать».

«Хангалым барилсыт», — гэжэ байна,

Но узда тонкая, что же делать?

хазаарынь нарин лэ, яаха хүнбиб?

У идущего последним верблюда груз тяжелым.

Һүүлшын тэмээнэй ашаан хүндэ.

Охапку сена лето поднять.

Тэбэри үбһэн үргэхэдэ хүнгэн.

В сторону дома бег коня легок.

Гэр тээшээ мориной гүйдэл ульгам.

Быстрая река

Түргэн горхон

Быстрая речка до моря не доходит.

Түргэн горхон далайда хүрэдэггүй.

Часы идут медленно, но верно.

Часы удаанааршье һаа, зубөөр ябадаг.

Медленно — надежно

Удаан — даамай.

Не суетись.

Бү түргэдэ.

Поспешишь — людей насмешишь.

Түргэдөөд, хүнэй энеэдэн болохош.

Учись делать все хорошо.

Хэрэгээ һайнаар хэжэ hypa.

Двадцать третий цикл

В густом лесу деревья высокие.

Үдхэн ой соо мододынь үндэр.

Сосна

Haphaн

Ель

Хасуури

Книга

Ном

Картина, рисунок

Зураг

В этой книге много рисунков.

Энэ ном соо зурагууд олон.

Батор умеет рисовать.

Баатар зураг зуража шададаг.

На стене висит картина.

Ханада зураг улгөөтэй.

Буква

Үзэг

Света умеет писать буквы.

Света үзэг бэшэжэ шададаг.

Я скоро научусь читать.

Би һаядаа уншажа һypaxa6.

У меня есть ручка и карандаши.

Намда ручка, карандашууд бии.

Папа купил мне тетрадь.


Абамни намда дэбтэр абажа үгөө.

У меня много красок.

Намда олон шэрэнүүд бии.

Сэндэма нарисовала дом, перед домом — деревья.

Сэндэмэ гэр зураа, гэрэй урда— мододые зураа.

Гомбо выучил стихотворение, он прочитает вам его.

Гомбо шүлэг сээжэлдээ, тэрэнээ танда уншахань.

Буква «А» — начало науки.

«А» үзэг — эрдэмэй дээжэ.

Солнце

Вечернее солнце скрылось 
за высокой горой. 
Oнo ушло спать, 
за горой — место его отдыха. 
Когда мы, дети, утром проснёмся, 
солнце, зашедшее на западе, 
будет восходить на востоке.

НАРАН

Үндэр хадын саахануур

Үдэшын наран  хоргодоо.

Уулын саанахи байрадаа

Унтахаа наран ошобол даа.

Багашуул бидэнэй үглөөгүүр

Барандаа һэрин бодоходо,

Баруун тээ ороһон нарамнай

Зүүн тээ гараад байхал даа!

Намарай хара үүлэнүүдээр наран бүрхөөгдэжэ, хүйтэн һалхин үлеэнэ. Аянай шубууд дулаан ороноо бусахаяа бэлдэн сугларна. Хуһан түглын наагуур галуудай һүрэг бэлшэжэ ябахадань, тэдэнэй хажуугаар нэгэ эреэхэн юумэн жэргэлзэнэ. Энэ шаазгай галуунуудта атаархан тойроно ха юм. «Ямар гоё үдэтэй гээшэб эдэ галууд»,- гэжэ тэрэ һанана. Унтажа байһан эмэ галуунда ниидэжэ ошоод, нэгэ үдыень ходолжо абаад, уурхай соогоо абаашажа нюужархиба.

Эмэ галуун һэреэд, үдэеэ үгылжэ бархирба. Тиигээд һүрэгөө дахуулагшадаа үдэмни үгы болошоо гэжэ дуулгаба.

Дахуулагшань бүхы галуудаа суглуулаад, сухалтайгаар асууба:

— Хэн манай эжын эгээл гоё үдыень хулуугааб?

Булта абяагүй байбад.

Шаазгай урагшаа һүрэжэ гараад, дэбхэржэ байгаад шаханаба:

— Түргэн хэлэгты, алдуугаа мэдэрэгты, хулгайшад!

Энэ үедэ түглэһөө Хүн гаража ерэбэ. Тэрэ юушьеб даа бэдэрһэн хэбэртэй ябахадань, галуунай һүрэг дахуулагша дүтэлжэ иигэжэ асууба:

— Та юугээ гээгээбта?

— Хэншьеб даа минии мүнгэн аяга хулуугаа.

Галууд дураа гутангяар шууялдаба, ганганалдаба.

— Бидэ үнэн сэхэ шубууд гээшэбди, — гэжэ галуунай һүрэг дахуулагшахэлэбэ. – Намда үнэншөөгүй һаа, манай уурхайнуудые нэгжэгты.

Харин шаазгай иигэжэ шаханаба:

— Би хэнииешье өөртөө оруулхагүйб. Би шэгшыдээгээрээшье зэмэгүйб.

Энэ үедэ Хүн галуудай уурхайнууд соо юушье олонгүй шаазгайда ошобо.

Теэд шаазгай һүүлээ эръелдүүлэн, эндэ тэндэ дэбхэржэ-собхоржо байгаад, энеэнэшье, жоржогононошье:

— Хүн, аа хүн! Харыш даа намйае. Би ямар гоё һүрөөтэй һүүлтэй бииб, ямар гоёор хатарна гээшэбииб!

Харин Хүн урагшаа дабшан, нэгэл юумэ хэлэһэнээ дабтажал ябана:

-Шаазгай, харуулал даа уурхайгаа!

Тиихэдэнь шаазгай хаанаһаашьеб гоёхон үдэ гаргаад, тэрэнээрээ наадажа эхилбэ. Шубуунай үдэн наранай элшэ доро шэдитэйгээр һолонготон ялалзана.

— Хүн, харыш даа, ямар гоё үдэн гээшэб! — гэжэ шаазгай шаханана. – Би шамда бэлэглэхэб. Абыш даа!

Хүн тэрэ үдыень абажа, галуудта бусажа ошоод асууба:

— Юун үдэн бэ энэ?

— Минии! – гэжэ Эхэ галуун баясан хашхарба.

— Шаазгай – хулгайшан! – гэжэ хүн хэлэбэ.

Галууд сухалтайгаар ганганалдан шаазгайн уурхай тээшэ ниидэжэ ошобод. Тэдэнэр тэндэ хүнэй мүнгэн аяга оложо, эзэндэнь бусаажа үгэбэ.

Тиигээд галуудай һүрэг дахуулагша үндэр добо дээрэ гараад, иигэжэ хэлэбэ:

— Шаазгай – хулгайшан! Тэрээндэ этигэжэ найдахагүй, тэрээнтэй нүхэсэхэгүй!

Бүхы галууд һүрэг дахуулагшаяа зүбшөөбэ.

Тэрэ сагһаа хойшо шаазгай гансаараал ябадаг. Тэрээндэ хэншье дурагүйболонхой.

РАЗГОВОРНИК

Первый цикл

Здравствуйте!

Сайн байна! Амар сайн! 
Амар мэндэ! Мэндэ амар!

До свидания!

Баяртай! Уулзатараа баяртай!

Я

Би

Ты

Ши

Имя

Нэрэ

Мальчик

Хүбүүн

Девочка

Басаган

Мальчик, как тебя зовут?     
(Мальчик, как твоё имя?)

Хүбүүн, ши хэн гэжэ нэрэтэйбши?  
(Хүбүүн, нэрэшни хэн бэ?)

Меня зовут Дандар!

Би Дандар гэжэ нэрэтэйб.

Девочка, как тебя зовут?

Басаган, ши хэн гэжэ нэрэтэйбши?

Меня зовут Рита.

Би Рита гэжэ нэрэтэйб?

Я – Рита.

Би Ритэб.

Второй цикл

Это

Энэ

Кто

Хэн

Папа, отец

Аба, эсэгэ

Мама, мать

Эжы, эхэ, мама

Это моя мама

Энэ минии эжы.(Энэ минии мама, минии эжы)

Это мой папа

Энэ минии аба (баабай)

Это кто?

Энэ хэн бэ?

Сын

Хүбүүн

Дочь

Басаган

Ты чей сын?

Ши хэнэй хүбүүмши?

Я – сын Галсана Гомбоева.

Би Гомбоев Галсанай хүбүүмни.

Ты чья дочь?

Ши хэнэй басагамши?

Я – дочь Степана Тумэрова.

Би Тумэров Степанай басагамби.(Би Тумэров Степанайб)

Третий цикл

Фамилия

Обог

Как твоя фамилия?

Обогшни хэн бэ?

Скажи свою фамилию.

Обогоо хэлэл даа.

Моя фамилия Номгонова.

Минии обог Номгонова.

Моя фамилия Эрдэмов.

Минии обог Эрдэмов.

Как твоя фамилия, имя?

Нэрэ обогшни хэн бэ?

Я – Наташа Номгонова.

Нэрэ обогни Наташа Номгонова.

Я – Зорик Эрдэмов.

Нэрэ обогни Зориг Эрдэмов.

Я – тётя Бэлэгма.

Би Бэлэгмаа хээтэй гээшэб.

Дядя, как вас зовут?

Ахатан, та хэн гэжэ нэрэтэйбта?

Меня зовут дядей Алёшей.

Би Алёша ахатан гээшэб.

Тётя, садитесь сюда.

Хээтэй, иишээ һуугты.(Хээтэй, эндэ һуугты).

Дядя, проходите в комнату.

Ахатан, таһалга уруу орогты.

Это – мой дядя (брат отца, брат матери).

Энэ – минии абга, минии нагаса.

Четвертый цикл

Я люблю бабушку.

Би хүгшэн эжыдээ дуратайб.

Я люблю папу.

Би абадаа дуратайб.

Я люблю деда.

Би үбгэн абадаа дуратайб.

Это мой братишка (младший брат).

Энэ минии дүү хүбүүн.

Это моя сестрёнка.

Энэ минии дүү басаган.

Это мой брат (старший).

Энэ минии ахай (аха).

Это моя сестра.

Энэ минии эгэшэ.

Брат выше меня ростом.

Ахамни нюргаар намһаа үндэр.

Сестра сварила мне кашу.

Эгэшэмни намдаа каша шанаа

Пятый цикл

Число

Тоо

Сколько?

Хэды?

один

нэгэ

два

хоёр

три

гурба

четыре

дүрбэ

пять

таба

шесть

зургаа

семь

долоо

восемь

найма

девять

юһэ

десять

арба

Возраст (годы, лета)

Наһан

Сколько тебе лет?

Ши хэдытэйбши? 
Ши хэды наһатайбши? 
Наһаншни хэдыб? 

Мне два,

Би хоёртойб,

три,

гурбатайб,

четыре (года),

дүрбэтэйб,

пять,

табатайб,

шесть,

зургаатайб,

семь,

долоотойб,

восемь,

найматайб,

девять, 
десять (лет). 

юһэтэйб
арбатайб.  

ХЭН ХЭДЫТЭЙБ? 
(Кому сколько лет?) 

Нелли нэгэтэй, 
Хорло хоёртой, 
Гунгар гурбатай, 
Дуся дүрбэтэй, 
Таня табатай, 
Зуртаан зургаатай, 
Дондоб долоотой, 
Найдан найматай, 
Юра юһэтэй, 
Агваан арбатай.

Шестой цикл

Утро                                                    Үглөөгүүр

Утром                                                  Үглөөгүүр

Солнце                                                 Наран

День                                                     Үдэр

Солнце взошло.                                   Наран гараа.

Наступил день.                                    Үдэр болоо.

Просыпаться                                        Һэрихэ

Вставать                                               Бодохо

Эй, просыпайся, вставай!                   Эй, һэрииш, бодыш!

Я проснулся (проснулась), встаю.    Би һэреэб, бодожо байнам.

Одежда                                                Хубсаһан

Одеваться                                            Хубсалха

Вставай, одевайся.                              Бодо, хубсала.

Я оделся (оделась).                             Би хубсалааб.

Лицо                                                     Нюур

Рука (руки)                                          Гар (гарнууд)

Мыть                                                   Угааха

По утрам надо умываться.               Үглөөгүүр нюур, гараа угааха хэрэгтэй.

Я умылся (умылась).                         Би нюур, гараа угаагааб.

Седьмой цикл

Голова                                     Толгой (тархи)

Волосы                                     Үһэн

Помыть голову.                        Толгойгоо угааха.

Надо расчесать волосы.            Үһэеэ һамнаха хэрэгтэй.

Расчёска                                  Һам

Где расчёска?                          Һам хаанаб?

Палец                                      Хурган

Пальцы                                    Хургад

Пять пальцев руки.                  Гарай табан хурган.

Ногти выросли.                        Хюмһан ургаа.

Остригите мне ногти.               Хюмһыемни абагты.

Восьмой цикл

Глаз (глаза)

Нюдэн (нюдэд)

Ухо

Шэхэн

Закрой глаза.

Нюдөө ани.

Туяна обмотала шею платком.

Туяана хүзүүгээ пулаадаар орёобо.

У Лины тонкие руки.

Лина нариихан гартай.

У лошади длинные уши.

Морин ута шэхэтэй.

Брови

Нидхэ

Ресницы

Һорьмоһон

Колено

Үбдэг

Локоть

Тохоног

Ладонь

Альган

Я держу мяч на ладони.

Би альган дээрээ бүмбэгэ баряад байнаб.

Баярма сидит на коленях у мамы.

Баярмаа абынгаа үбдэг дээрэ һууна.

Близок локоть, но укусить нельзя.

Тохоног дүтэшье һаа, хазахын аргагүй.

БҮМБЭГЭ

Мяч

Схватив крепко мяч,

я кинул его,

Бешено подскакивая,

он выпрыгнул в дверь.

Шангаар бүмбэгөө бажуугаад,

Шадал соогоо шэдэхэдэм,

Гани галзуу дэбхэрээд,

Газаашаа үүдээр харайга

Девятый цикл

Кушать                                                    Эдеэлхэ, хоол бариха, сайлаха.

Завтрак                                                    Үглөөнэй хоол, сай уулган.

Сесть за стол.                                           Столдо һууха.

Мы все сели за стол.                            Бидэ бултадаа столдоо һуунабди.

Я хочу кушать.                                     Эдеэлхэ дурамни хүрөөд байна.

Я буду кушать кашу.                           Би каша эдихэмни.

Дайте мне варёное яйцо.                     Намда шанаһан үндэгэ үгэгты.

Я люблю чай с молоком.                     Би һүтэй сайда дуратайб.

Хлеб с маслом.                                    Тоһотой хилээмэ.

Сметана                                                Зөөхэй

Хлеб со сметаной                               Зөөхэйтэй хилээмэ.

Я сыт.                                                   Би садааб.

Спасибо.                                              Һайн даа. Ехэ баярлааб.

Благодарю.                                          Баяр хүргэнэб.

Я покушал и встал из-за стола.          Би эдеэлээд, столһоо бодобоб.

Стакан (чашка)                                    Аяга

Ложка                                                   Халбага

Тарелка                                                 Табаг

Самое почётное из кушаний               Аяга сай – эдеэнэй дээжэ —  чашка чая

Десятый цикл

Рот

Аман


Зуб, зубы


Шүдэн, шүдэд

Носовой платок


Гар пулаад, хамарай аршуул

Я покушал, вытер платком рот.


Би эдеэлээд, гар пулаадаараа амаа аршааб.


Я по утрам чищу зубы щёткой.


Би үглөөгүүр шүдөө щёткоор угаадагби.


Папа купил мне зубную щётку.


Абамни намда шүдэнэй щётко абаа.


У меня есть зубная паста.

Намда шүдэнэй паста бии.


“Покажи язык”, — сказал врач.


“Хэлэеэ харуула”, — гэжэ врач хэлэбэ.


Врач дал Эрдэму выпить.


Врач Эрдэмдэ эм уулгаба.


Эрдэм заболел.

Эрдэм үбшэлөө.

Эрдэм выздоровел.                           

Эрдэм эдэгээ.

Одиннадцатый цикл

По утрам мама будит меня.


Үглөөгүүр бүхэндэ эжымни намайе һэрюулдэг. 

Папа отвозит меня в садик.


Абамни намайе саадигта абаашадаг.

Улицу надо переходить осторожно.

Үйлсэ (гудамжа) хүндэлэн гарахадаа, болгоохо хэрэгтэй.


 Мы с папой проходим через площадь

Бидэ абатайгаа талмай дээгүүр гаранабди.


Мы едем на трамвае.  

Бидэ трамвайгаар ябадагбди.

Наш садик называется «Белка».


Манай саадиг «Хэрмэн» гэжэ нэрэтэй.

Я в садике нахожусь до вечера.

Би саадигтаа үдэшэ болотор байдагби.

Наша воспитательница — Анна Балдановна

Манай хүмүүжүүлэгшэ—Анна Балдановна.   

Двенадцатый цикл

Обед

Обед, удын хоол


Суп

Шулэн

Мясо.

Мяхан


Мама налила супу мне в тарелку.   

Мама (эжы) табаг соомни шүлэ хэжэ үгөө

После обеда надо поспать.

Удын хоолой һүүлээр унтаха  хэрэггэй.


Кровать, кроватка           

Орон

Одеяло


Хүнжэл

Матрас


Шэрдэг

Дима разделся и лег в кроватку.

Дима хубсаһаа тайлаад, орондоо ороо.

Бабушка разбудила Сэсэгму

Хүгшэн эжынь Сэсэгмаае һэрюулбэ. 

Тринадцатый цикл

Пальто

Пальто, дэгэл

Малгай

Малгай

Рукавица

Бээлэй

Брюки

Үмдэн

Рубашка

Самса

Обувь

Гутал

Гэрэма надела пальто.

Гэрэлмаа дэгэлээ үмдэбэ.

У меня теплая шапка.

Би дулаан малгайтайб.

Мама мне сказала: «Обувайся быстрее!»

«Түргөөр гуталаа үмдэ!»—гэжэ эжымни намда хэлээ.

Света надела новое платье.

Света шэнэ плати үмдөө.      

Дом

Гэр

На улице холодно.

Газаа хүйтэн.    .

Зима пришла.

Үбэл ерээ.

На Hoвый Год к нал пришел Дед Мороз

Шэнэ Жэлдэ манайда Cahaн Үбгэн ерээ.

На дворе зима, много снегу.

Газаа — үбэл, саһан ехэ. 

Мы оделись по-теплее и вышли на улицу.

Бидэ дулаанаар хубсалаад, газаашаа гарабабди.


Пойдем домой!                  

Гэртээ ошоо!


Зимой хорошо ходить по снегу на лыжах.  

Үбэлдөө саһан дээгүүр санаар ябахада гое

Ребята катаются на коньках на льду.

Үхибүүд мүльһэи дээрэ конькигаар халтирнад.

Зима 

Пушистый белый снег 
в воздухе кружится, 
медленно вниз опускаясь, 
емлю всю покрывает

ҮБЭЛ

Арбагар сагаан cahaн

Агаарта хөөрэи эрьелдэнэ,

Аалихан газарта унажа.

Алтан дэлхэйе хушана.

Четырнадцатый цикл

Вечер

Үдэшэ

Солнце зашло

Наран ороо.

Солнце скрылось за горой.

Наран хадын саана хоргодсбо.

На дворе стало темно.

Газаа харанхы болоо.

Ужин

Ужин, үдэшын хоол 


После ужина мы смотрим телевизор

Үдэшын хоолой һүүлдэ бидэ телевизор харадагбди

Показывают передачу: «Спокойной ночи, малыши!»

«Амгалан унтаарайт,  багашуул!» — гэһэн дамжуулга харуулна.


 По радио играет музыка. 

Радиогоор хүгжэм зэдэлнэ.

Ложусь в кроватку, засыпаю.


Орондоо ороном, унтанам.  

Назавтра просыпаюсь с утренним солнцем.

Үглөөдэрынь үглөөнэй наранаар һэринэм.

Пятнадцатый цикл

Садиться


Һууха

Садись


Һуу

Вставать.


Бодохо

Встань


Бодо.

Ложиться

Хэбтэхэ


Баярма села на стул.

Баярмаа стул дээрэ hyyгaa.

Я встал


Би бодооб.

Содном лежит в кровати.

Содном орон соогоо хэбтэнэ.

Мяч лужит на полу.


Бүмбэгэ газарта хэбтэнэ.

Возьмемся в руки


Гар гараа барилсая.

Поиграем в хоровод.

Хоровод хэжэ наадая.


Гриша спрятался за дверью. 

Гриша үүдэнэй саана хоргодоо.

Поиграем в прятки.

Хоргодожо лаадая.

Споем песенку

Дуу дуулая.

Бадма выучил стихотворение.

Бадма шүлэг сээжэлдээ.

Я умею читать стихотворение.


Би шүлэг хэлэжэ шададагби.

Лена прочиталастихи.

Лена шүлэг хэлэбэ.

Шестнадцатый цикл

Игрушка

Наадамхай

Мой, моя, мое

Минии

Твой, твоя, твое

Шинии

Это — моя игрушка.

Энэ—минии нааданхай.

Медведь

Баабгай

Волк

Шоно

Лиса

Үнэгэн

Заяц

Шандаган, туулай

Мне

Намда

Тебе

Шамда

Дай мне игрушку

Намда нааданхай үгэл даа (үгыш).

Давай поиграем вместе,’а?

Хамтадаа наадая, зай гү?

Бабушка купила в магазине игрушку.

Хүгшэн эжымни магазинда наадамхай худалдажа абаа.

Подарок

Бэлэг

День рождения


                                 Түрэһэн үдэр                                                                                                                         

Волчок

Игрушка, подаренная мне отцом,

волчок, похожий на веретено, когда я

его закрутил и пустил, долго вертелся

на полу. Сегодня мой день рождения.

Мунко, Сэрэн, Сэсэгма—мы, покушав,

встали и играли до устали

ЭРЬЕЭХЭЙ

Эсэгым намдаа бэлэглэһэн

Ээрсэг шэнги эрьеэхэй

Мушхаад газарта табихадаы,

Мундуу зохидоор эрьелдээ.

Мүнөөдэр түрэһэн үдэрни.

Мүнхэ, Сэрэн, Сэсэгмаанууд

Эдеэлжэ бодоод, эсэтэрээ,

Эрьеэхэйгээр наадаабди.

Семнадцатый цикл

Наступила весна

Хабар болобо.

Снег растаял

Саһан хайлаа

Выросла травка

Ногоон ургаа.

Зазеленели деревья.

Модод  ногоороо.

Птички поют

Шубууд дуулана.

Деревья покрылись зелеными листьями.

Модод ногоон набшаһаар хушагдаа.

На ветке дерева сидит птичка.

Модоной мүшэр дээрэ шубуухай һууна.

Пришло лет

Зун ерзэ (Нажар болоо).

Летом бывает жарко.

Нажартаа халуун байдаг.

Летом день длинный, ночь короткая.

Зундаа үдэр ута, һунинь — богони.

Мы купались в реке.

Бидэ уһанда шунгаабди.

Течение в этой реке быстрое.

Энэ мүрэнэй урасхалынь түргэн.

Эта речка течет медленно.

Энэ горхон ааляар урдана.

Летом косят траву, готовят сено.

Зундаа ногоо сабшажа, үбһэ бэлдэдэг.

Снегоуборка

Үбһэ хуряалган

Летом солнце жаркое.

Нажарай наран шанга.

Жаркое солнце

Халуун наран.

В жару хорошо сидеть в тени.

Халуунда һүүдэртэ һуухада гоё.

Восемнадцатый цикл

Осень наступила

Намар болоо.

Листья на деревьях пожелтели.

Мододой набшаһад шарлаа.

Уборка хлеба

Таряа хуряалга. 

Первого сентября дети пошли в школу.

Сентябриин нэгэндэ үхибүүд һургуулидаа ошобо.

Мне пять лет, я еще не хожу в школу.

Би табатайб, һургуулида үшөө ороогүйб.

Мне семь лет, я хожу в школу.

Би долоотойб, һургуулида оронхойб. 

Я пойду в школу в будущем году.

Би ерэхэ жэлдэ һургуулида орохоб.

Девятнадцатый цикл

Сегодня Галя была с папой в кино.

Мүнөөдэр Галя абатайгаа кинодо ошоо.

Воскресенье

Амаралтын үдэр

В воскресенье я с братом ходил в театр.

Амаралтын үдэр би ахатайгаа театра ошоо һэм.

Трамвай идет. Мы сядем в трамвай.

Трамвай ерэбэ. Бидэ трамвайда һуухабди. 

Автобусная остановка.

Автобусой зогсодог газар.

Мы вошли в автобус.

Бидэ автобус соо оробобди.

Есть свободное место.

Сүлөө һуури бии.


Надо приобрести билет.

Билет абаха хэрэгтэй. 

Балма купила яблоки на рынке.

Балма дэлгүүрһээ яблоко худалдажа абаа.

Двадцатый цикл

Мои родители живут в городе.

Минин гэртэхин городто байдаг.

Мои родители живут на селе.

Минин гэртэхин хүдөө нютагта байдаг.

Моя мама — мастерица доить коров.

Минии эжы үнеэ һаахадаа бэрхэ.

Мама доит коров утром и доит вечером.

Эжымни үнеэдээ үглөөгүүр һаадаг, үдэшэлэн һаадаг.

Дети любят пить кипяченое молоко.

Үхибүүд хөөрүүлһэн hy yyxa дуратай.

У этого быка большие рога

Энэ бухын эбэрынь ехэ.

Брат оседлал коня.

Ахамни мори эмээллээ.

Запрягать

Хүллэхэ

Отец запряг лошадь в сани.

Абамни мориёо шаргада хүлдөө.

Дядя Ванчик сел в машину и поехал.

Ванчик абга машинадаа һуугяад, гүйлгэбэ.

Доедем на автобусе

Наш город большой,

много в нем крупных домов.

Много в городе магазинов,

заблудиться можно.

Там, за рекой, расположен театр —

в красивом здании.

Туда, за пятнадцать минут,

мы на автобусе доедем.

АВТОБУСООР ХҮРЭХЭБДИ

Манай город ехэл даа,

Мантан томо гэрнуудтэй,

Магазинуудынь олон лэ,

Маргажа, теерижэ болохоор юм.

Голой саада эрьедэхи

Гоё һайхан театрта

Арбан табан минута соо

Автобусоор хүрэхэбди.

Двадцать первый цикл

Снег белого цвета.

Саһан сагаан үнгэтэй

Зуртан пришел в черном костюме.

Зуртаан хара костюм үмдөөд ерээ.

У меня есть красный галстук.

Намда улаан галстук бии.

Крыша дома окрашена в зеленый цвет.

Гэрэй хушалта ногоон үнгөөр шэрдээтэй.

Сине-голубое небо.

Хүхэ сэнхир тэнгэри.

Алый цветок

Ягаан сэсэг.

Светлый, солнечный день.

Һаруул, наратай үдэр.

Летом я загорел на солнце, тело стало коричневым.

Нажартаа наранда шаруулжа, бэемни хурин болошоо.

Прозрачный воздух.

Тунгалаг агаар.

Двадцать второй цикл

В густом лесу деревья высокие.

Үдхэн ой соо мододынь үндэр.

Сосна

Haphaн

Ель

Хасуури

Береза

Хуһан

Кедр

Хуша

Лиственница

Шэнэһэн

Высокий кедр

Үндэр хуша

Это низкое место, потому здесь озеро образовалось.

Энэ набтар газар, тиимэһээ эндэ нуур бии болоо.

Сильный, толстый мужчина победил в борьбе.

Барилдаанда хүсэтэй, бүдүүн эрэ илаба.

Говорят: «Помоги коня поймать».

«Хангалым барилсыт», — гэжэ байна,

Но узда тонкая, что же делать?

хазаарынь нарин лэ, яаха хүнбиб?

У идущего последним верблюда груз тяжелым.

Һүүлшын тэмээнэй ашаан хүндэ.

Охапку сена лето поднять.

Тэбэри үбһэн үргэхэдэ хүнгэн.

В сторону дома бег коня легок.

Гэр тээшээ мориной гүйдэл ульгам.

Быстрая река

Түргэн горхон

Быстрая речка до моря не доходит.

Түргэн горхон далайда хүрэдэггүй.

Часы идут медленно, но верно.

Часы удаанааршье һаа, зубөөр ябадаг.

Медленно — надежно

Удаан — даамай.

Не суетись.

Бү түргэдэ.

Поспешишь — людей насмешишь.

Түргэдөөд, хүнэй энеэдэн болохош.

Учись делать все хорошо.

Хэрэгээ һайнаар хэжэ hypa.

Двадцать третий цикл

В густом лесу деревья высокие.

Үдхэн ой соо мододынь үндэр.

Сосна

Haphaн

Ель

Хасуури

Книга

Ном

Картина, рисунок

Зураг

В этой книге много рисунков.

Энэ ном соо зурагууд олон.

Батор умеет рисовать.

Баатар зураг зуража шададаг.

На стене висит картина.

Ханада зураг улгөөтэй.

Буква

Үзэг

Света умеет писать буквы.

Света үзэг бэшэжэ шададаг.

Я скоро научусь читать.

Би һаядаа уншажа һypaxa6.

У меня есть ручка и карандаши.

Намда ручка, карандашууд бии.

Папа купил мне тетрадь.


Абамни намда дэбтэр абажа үгөө.

У меня много красок.

Намда олон шэрэнүүд бии.

Сэндэма нарисовала дом, перед домом — деревья.

Сэндэмэ гэр зураа, гэрэй урда— мододые зураа.

Гомбо выучил стихотворение, он прочитает вам его.

Гомбо шүлэг сээжэлдээ, тэрэнээ танда уншахань.

Буква «А» — начало науки.

«А» үзэг — эрдэмэй дээжэ.

Солнце

Вечернее солнце скрылось 
за высокой горой. 
Oнo ушло спать, 
за горой — место его отдыха. 
Когда мы, дети, утром проснёмся, 
солнце, зашедшее на западе, 
будет восходить на востоке.

НАРАН

Үндэр хадын саахануур

Үдэшын наран  хоргодоо.

Уулын саанахи байрадаа

Унтахаа наран ошобол даа.

Багашуул бидэнэй үглөөгүүр

Барандаа һэрин бодоходо,

Баруун тээ ороһон нарамнай

Зүүн тээ гараад байхал даа!

Намарай хара үүлэнүүдээр наран бүрхөөгдэжэ, хүйтэн һалхин үлеэнэ. Аянай шубууд дулаан ороноо бусахаяа бэлдэн сугларна. Хуһан түглын наагуур галуудай һүрэг бэлшэжэ ябахадань, тэдэнэй хажуугаар нэгэ эреэхэн юумэн жэргэлзэнэ. Энэ шаазгай галуунуудта атаархан тойроно ха юм. «Ямар гоё үдэтэй гээшэб эдэ галууд»,- гэжэ тэрэ һанана. Унтажа байһан эмэ галуунда ниидэжэ ошоод, нэгэ үдыень ходолжо абаад, уурхай соогоо абаашажа нюужархиба.

Эмэ галуун һэреэд, үдэеэ үгылжэ бархирба. Тиигээд һүрэгөө дахуулагшадаа үдэмни үгы болошоо гэжэ дуулгаба.

Дахуулагшань бүхы галуудаа суглуулаад, сухалтайгаар асууба:

— Хэн манай эжын эгээл гоё үдыень хулуугааб?

Булта абяагүй байбад.

Шаазгай урагшаа һүрэжэ гараад, дэбхэржэ байгаад шаханаба:

— Түргэн хэлэгты, алдуугаа мэдэрэгты, хулгайшад!

Энэ үедэ түглэһөө Хүн гаража ерэбэ. Тэрэ юушьеб даа бэдэрһэн хэбэртэй ябахадань, галуунай һүрэг дахуулагша дүтэлжэ иигэжэ асууба:

— Та юугээ гээгээбта?

— Хэншьеб даа минии мүнгэн аяга хулуугаа.

Галууд дураа гутангяар шууялдаба, ганганалдаба.

— Бидэ үнэн сэхэ шубууд гээшэбди, — гэжэ галуунай һүрэг дахуулагшахэлэбэ. – Намда үнэншөөгүй һаа, манай уурхайнуудые нэгжэгты.

Харин шаазгай иигэжэ шаханаба:

— Би хэнииешье өөртөө оруулхагүйб. Би шэгшыдээгээрээшье зэмэгүйб.

Энэ үедэ Хүн галуудай уурхайнууд соо юушье олонгүй шаазгайда ошобо.

Теэд шаазгай һүүлээ эръелдүүлэн, эндэ тэндэ дэбхэржэ-собхоржо байгаад, энеэнэшье, жоржогононошье:

— Хүн, аа хүн! Харыш даа намйае. Би ямар гоё һүрөөтэй һүүлтэй бииб, ямар гоёор хатарна гээшэбииб!

Харин Хүн урагшаа дабшан, нэгэл юумэ хэлэһэнээ дабтажал ябана:

-Шаазгай, харуулал даа уурхайгаа!

Тиихэдэнь шаазгай хаанаһаашьеб гоёхон үдэ гаргаад, тэрэнээрээ наадажа эхилбэ. Шубуунай үдэн наранай элшэ доро шэдитэйгээр һолонготон ялалзана.

— Хүн, харыш даа, ямар гоё үдэн гээшэб! — гэжэ шаазгай шаханана. – Би шамда бэлэглэхэб. Абыш даа!

Хүн тэрэ үдыень абажа, галуудта бусажа ошоод асууба:

— Юун үдэн бэ энэ?

— Минии! – гэжэ Эхэ галуун баясан хашхарба.

— Шаазгай – хулгайшан! – гэжэ хүн хэлэбэ.

Галууд сухалтайгаар ганганалдан шаазгайн уурхай тээшэ ниидэжэ ошобод. Тэдэнэр тэндэ хүнэй мүнгэн аяга оложо, эзэндэнь бусаажа үгэбэ.

Тиигээд галуудай һүрэг дахуулагша үндэр добо дээрэ гараад, иигэжэ хэлэбэ:

— Шаазгай – хулгайшан! Тэрээндэ этигэжэ найдахагүй, тэрээнтэй нүхэсэхэгүй!

Бүхы галууд һүрэг дахуулагшаяа зүбшөөбэ.

Тэрэ сагһаа хойшо шаазгай гансаараал ябадаг. Тэрээндэ хэншье дурагүйболонхой.

Буряад эдеэнэй дээжэ (10 «жемчужин» бурятской кухни)

buriadedeen001 

Байгаалиин шэрүүн уларил ажаhуугшадай ганса ажабайдалдань бэшэ, харин эдеэ хоолдонь горитой нүлөө үзүүлдэг. Нүүдэл байдалтай буряад угсаата арад хэр угhаа малаа үдхэжэ, ажамидардаг юм. Тиимэhээ эдеэ хоолоо hү ба мяха үйлэдбэрилжэ бүтээдэг. Садхааха, тоhолиг, элдэб зүйлнүүдээр худхагдаагүй хоол Забайкалиин шэрүүн уларилда эгээл тааруу юм. Буряад арадай үндэhэн эдеэ хоолой абдар уудалжа, тон шухала арбан хоол тухай тодорхойгоор хөөрэхэмнай.

Буряад арадай эдеэ хоолой дээжэ — сагаан эдеэн табаг болоно. Хүндэтэ айлшадаа сагаан эдеэгээр, hү тарагаар хүндэлэн угтадаг. Сагаалганайнгаа хүндын шэрээдэ элдэб сагаан эдеэ бэлдэжэ дэлгэдэг. Тэрэнь үнеэ, мори, хони, ямаа hаажа, hүөөрнь элдэб янзаар шанаhан, хатааhан, бүлэhэн, нэрэhэн, буйлуулhан эдеэ хоол юм. Һү үйлэдбэрилжэ бэлдэhэн хоол: аарса, айраг, сэгээ, ээзгэй, хурууд, уураг г.м. болоно. Энэ хэблэлдээ сагаан эдеэнэй дээжэ болохо зарим тэды хоолнуудтай танилсуулхамнай.

Гэхэ зуура, буряадай эдеэ хоолой үшөө нэгэн зүйл – мяхан табаг болоно. Намарай сагта малаа үүсэлжэ, бүхэли үбэлдөө, хабартаа эдихэ хоолоо бэлдэдэг заншалтай. Үбэлдөө үхэрэй, адуунай мяха, зундаа гол түлэб хониной мяха эдидэг. Гахайн мяха багаар эдидэг байбашье, мүнөө сагта эдеэ хоолдоо үргэнөөр хэрэглэдэг болонхой. Мяха хэрэглэжэ шанаhан мэдээжэ хоолнуудые нэрлэбэл, бүхэли мяхан, үбсүүн, бууза, банша, хирмаса, хушуур, ореомог гэхэ мэтэ. Талхатай, баншатай, орооhотой шүлэн — буряадай гол хоолнуудайнь нэгэн.

Буряад угсаатанай шэрээ дээрэ бэе махабадта аша туhатай, шэмэтэй, тоhотой, натуральна, эгээл шухалань — амтатай хоол. Тиимэhээ эдеэн бүхэнэй бүридэлдэ мяхан, hүн, талхан заабал ороно. 

Гуламтын эзэн эхэнэр бүхэн бууза хэжэ шадаха шухала. Зүгөөр амтатай байхын хажуугаар, гоеор хумигдаhан байха зэргэтэй. Нара зүбөөр, 33 нугалаа хэжэ мушхаха еhотой.

Сагай hэлгэхэдэ эдеэ хоолдо хүн бүхэнэй дурлал hэлгэнэ. Ород, европын, хитад хоол хэрэглэдэг болобошье, угсаатанайнгаа үндэhэн хоолгүйгөөр буряад зондо ажамидархань бэрхэтэй.

Мүнөө танай анхаралда буряад арадай үндэhэн эгээл шухала хоолнууд тухай тодорхойгоор хөөрэжэ, харуулжа үгэхэмнай. Угсаатанаймнай хэр угhаа хэжэ байhан амтан хоолнуудые мүнөө сагта таруулан, зарим тэды зүйлнүүдые нэмэжэ оруулан бэлдэгдэhэн рецептнүүд болоно. 

Үрмэ

buriadedeen002 

Алхана нютаг гарбалтай Дарима Дондоковаhаа энэ рецепт бэшэжэ абтаба

Һүн – 3 л

Шаазан амhарта соо шанга гал дээрэ hүөө бусалгаха.  Тоhолиг, намарай үдхэн hү абабал, үрмэн hайнаар хүшөөгдэхэ. Хөөhэнэй бии болотор шанагаар худхажа, 30 минутын туршада бусалгаха. Тэрэнээ гал дээрэhээ абаад, хүйтэн газарта хонуулха. Дээрэнь тогтоhон үрмэ суглуулжа абаад, холодильник соо хүргэхэ. Жэжэхэн тэбхэрхэнүүдээр хэршээд шэрээдэ табиха.

Холисо

buriadedeen003

Заншалта еhоор хэгдэhэн:

Ээзгэй – 1 кг

Зөөхэй – 0,5 л

Саахар – 1 аяга

Үзэм – 100 г

Татаhан мойhон – 0,25 л

Нэн түрүүн ээзгэй мясорубкаар татаха хэрэгтэй. Удаань табаг соо зөөхэй, татаhан мойhо худхаад, тэрээн руугаа ээзгэйгээ нэмэгты. Удаань үзэм, шанаhан хибhэ, амталжа үзөөд, өөрынгөө дураар саахар хэхэ.

Мүнөө сагта дээрэ хэлэгдэhэн рецепт хубилгагдажа, өөрынгөө дуратай хоолнуудые нэмэжэ худхадаг болонхой. Мороженно гү, али йогурт нэмэри оруулжа худхадаг.

Будалан нютагай Цыдендоржиева Рыгжыдма эгэшын зааhан рецепт

Тоhон – 200-300 г

Мойhон – 500-700 г

Саахар – 150-200 г

Ээзгэй – 600-800 г

Үзэм – 200 г

Пряник – 1 кг

Вафли – 300 г

Ванилин – 1

Һүн – 1 л

Хибhэн – 100 г

Хибhэеэ hүндэ шанаад, хүргэхэ. Шаазан амhарта соо бага гал дээрэ тоhоео хайлуулаад, татаhан мойhо, саахар, үзэм, ээзгэй, ванилин хээд, hайса худхаха. Удаань жэжэхэнүүд болгожо хэршэhэн пряник, вафли хээд баhал худхаха. Эгээл hүүлдэнь шанажа, хүргэhэн хибhэеэ хээд, худхаад, хүйтэн газарта орхихо. Шэрээдэ хүйтэнөөр табигдаха.   

Саламат «Шанаhан зөөхэй»

buriadedeen004

Зөөхэй – 1 кг

Боро талхан – 1 аяга

Һүн гү, али уhан – 100 г

Модон халбагаар худхажа байгаад, зөөхэй бусалгаха. Удаань хуурай талха hамарха. Дээрэнь шара тоhоной бии болоходо, hү гү, али уhа нэмэхэ. Удаань өөрынгөө дураар дабhа нэмэхэ. Багахан аяга гү, али пиала соо халуунаар үгэдэг.              

Хурууд (домашний сыр)

buriadedeen005

Һая hааhан hү шаажан амhарта соо хээд, хүйтэн газарта табиха. 2-3 хоноhоной удаа, гашалаад байхадань, дээрэнь зөөхэй бии болохо. Зөөхэйень абаад, гашалhан hүөө аалин гал дээрэ табяад, 5 минутын туршада бусалгаха. Ээзгэй болоhон hүөө шүүгөөд, үдхыень монсогорхонууд лепешануудые хээд, модон хабтагайнууд дээрэ хатааха. 10 л hүүнhөө 2 кг зөөхэй, 3-4 кг хурууд гараха.  

Хушуур

buriadedeen006 

Фаршда:

Мяхан – 500г.

Һонгино – 1-3 монсогор

Чеснок – 3-6 хомхоол

Дабhан, перец – өөрынгөө дураар

Талханда:

Хуурай талхан – 500 г

Уhан – 1 аяга

Үндэгэн – 2

Дабhан – өөрынгөө дураар

Уhа, үндэгэ, дабhа худхажа, даншье хатуу бэшэ талха элдэхэ. Тэрэнээ амархыень орхеод, мяхаяа бэлдэгты. Мяхаяа hонгинотойнь мясорубкаар гаргаха. Чеснок багаханаар хэршэхэ. Дабhа, перец, бусалhан уhа өөрынгөө дураар нэмээд, фарш худхаха. Талхаар монсогорхон шаригуудые хээд, наринаар дэлгээхэ. Талхан дээрэ фарш хээд, захануудыень муншхаха, грушын тухэлтэй болохо ёhотой. Ургамалай тоhо шангаар халаажа, шара үнгэтэй болотор шараха. Хадхахада hаруул шүүhэн гарабал хушуур бэлэн болонхой.

Бүхэлёор

buriadedeen007

Мяхан – 2 кг

Уhан – 2 л.

Дабhан – өөрынгөө дураар

Гүнзэгы амhарта соо уhа хэхэ. Мяхаяа тэбхэрхэнүүдээр хэршэхэ, яhыень сабшаха, 100-150- граммай хэршэмэлнүүд болохо еhотой. Хүйтэн уhан соо хээд, 40-45 минутын туршада үлтиртэр бусалгаха. Халуун зандань мяхаяа шүлэнтэйнь табиха.  

Эльгэ эреэлжэ, тархи эреэлжэ

buriadedeen008

Минии нагаса эжы Долгорова Цыпелмагай зааhан рецепт

Хэрэглэхэ зүйлнүүд:

Эльгэн – 300 г

Шуhан – 500 г

Дотор өөхэн – 100 г

Ногоон мангир

Дабhа – өөрынгөө дураар

Хониной бүдүүн, үхэрэй нарин гэдэhэн – 30 см

Хониной гу, али үхэрэй эльгэ угаагаад, хальhыень абаха. Шэнгэн шуhыень эюулhэнэй удаа үлэhэн бүлин шуhа hайса жэжэлэн низалаад, жэжэхэнээр хэршэгдэhэн  эльгэн, баhал хэршээтэй дотор өөхэтэй ба бөөрын өөхэтэй худхаха. Тэрэнээ дабhа, мангиртай худхажа, сэбэрээр арилгагдаhан гэдэhэн соо шудхаха. Хоер үзүүрнүүдынь шангаар, тайлдахаар бэшээр утаhаар уяха. Бусалжа байhан дабhатай үhан соо 35-40 минутын туршада шанаха. Шэрээдэ халуун зандань табиха.

Энээн шэнгеэр тархи эреэлжэ хэгдэдэг. Зүгөөр эльгэнэй орондо үхэрэй уураг тархи абаад, татагдаhан гол мяхантай худхажа, дабhалаад, hонгино нэмээд, гэдэhэн руу шудхаха.

Хотын шуhан

buriadedeen009

Эжынгээ, Шагдарова Билигмагай зааhаар

Хониной шуhан – 1л.

Һүн – 100 г

Дотор өөхэн – 100-150 г

Һонгино – 1 монсогор

Дабhан – 1 бага халбага

Хониной хото 

Хониной хото руу шуhа, hү, тэбхэрхэнүүдээр хэршэhэн дотор өөхэ, хэршэгдэhэн hонгино, дабhа хээд, худхаха хэрэгтэй. Амhарыень уридшалан бэлдэhэн модон шэбхээр хаагаад, нарин гэдэhээр hайса ореожо уяха. Тэрэнээ бүхэлжэ дотор өөхөөр ореогоод, бусалжа байhан уhан соо 40-50 минутын туршада шанаха.    

Бообо

buriadedeen010

Зугаалай нютагай Юндунова Цырендулма энэ рецептээр бообо шарадаг

Хуурай hүнтэй бообо:

Һүн – 1 аяга

Уhантай худхаhан хуурай hүн (сухие сливки) – 1 аяга

Саахар – 1 аяга

Тоhон – 100 г

Үндэгэн – 3

Сода – 0,5 бага халбага

Дабhан – 1 бага халбага

Хуурай талхан

«Кука» аршаантай бообо:

Кука – 1л

Һүн – 1 л.

Маргарин – 250 г.

Үндэгэн – 4

Саахар – 4 аяга

Дабhан –

Сода – 0,5 бага халбага

Хуурай талхан

Сгущенкотой бообо:

Сгущенко — 1 банка

Уhан – 1 банка

Үндэгэн – 2

Дабhан — 1 бага халбага

Сода – 0,5 бага халбага

Хуурай талхан

Архитай бообо:

Һүн – 1 аяга

Архи – 100 г

Саахар – 1 аяга

Үндэгэн – 4

Дабhан – 1 бага халбага

Сода – 1 бага халбага

Хуурай талхан

Үндэгэн, саахар, дабhан, эдьхэгдэhэн сода, хайлуулhан тоhо hайса худхаха. Һү, уhа бусад зүйлнүүдээ нэмэжэ, зөөлэхэн талха бэлдэхэ. 30 минутын туршада амарhан талхаяа хахад сантимерт үргэнтэйгөөр дэлгээхэ. 5*5 см тэбхэрнүүдые хэршээд, 2-3 зурагараар нүхэ хээд, тэрэ нүхэн соогуураа нэгэ углууень гаргаха. Бэлэн болоhон талхаяа ургамалай тоhон дээрэ шарахан үнгэнүүдтэй болотор хайраха.

Ажаглалта:

Һүөө халаагаад талхаяа худхаха. Шэрээдэ табихадаа сгущенкотой табихада болохо. 

Бууза

buriadedeen011buriadedeen012

Фаршда:

Үхэрэй мяхан – 800 г

Гахайн мяхан – 400 г

Һонгино – 1-2 монсогор

Дабhан – 1 томо халбага

Талханда (гурил):

Үндэгэн – 1

Уhан – 1 аяга

Хуурай талхан – 2 аяга

Үндэгэн, аяга уhа, дабhатайгаар худхажа, даншье хатуу бэшэ талха элдэхэ. Тэрэнээ амархыень орхеод мяхаяа бэлдэжэ эхилхэ.

Хальhагүй сула мяха модон тэбшэ соо хэршэхэ гу, али мясорубкаар татаха. Хэршэгдэhэн hонгино, дабhа нэмээд, нэгэ жэгдэ худхаха. Шэмэ шүүhэнэйнь адли жэгдэ мяхандаа шэнгэтэрынь 10-15 минутын туршада орхихо.

Нэгэ жэгдэ монсогорхон хэршэмэлнүүдые бэлдээд, ганжанаар дэлгээгээд, дундань мяха хэжэ хумиха. Уурал дээрэ 20-25 минутын туршада болгохо.

Хэрэглэгдэhэн литература

  1. Традиции бурятской кухни.-Улан-Удэ: ГУЗ РЦМП МЗ РБ, 2008.-96с.
  2. Бурят-монгольская кухня. 200 рецептов: сборник.-Улан-Удэ: НоваПринт, 2018.-240 с.,ил.
  3. Цыдынжапов Г.Ц., Бадуева Е.Б. Бурятская кухня.-Улан-Удэ: «Бур.кн.изд-во», 1991
  4. Орбодоева, Б. Сагаалганиие угтуулан: [бурятская национальная кухня]/Б.Орбодоева// Буряад Үнэн.-2002.-2 января (№3).-С.18.-На бурятском языке
  5. Батоева, А. Белая пища к Сагалгану/ А.Батоева// Агинская правда.-2017.-23 февраля (23-24).-С.4.- На бурятском языке
  6. Цыдынжапов Г. Бурятская кухня.-Улаан-Удэ: «Бур.кн.изд-во», 1979.-104 с.
  7. Бабушкин С.М. Бурятско-русский и русско-бурятский словарь. В 2-х частях.-Улан-Удэ: изд. ОАО «Республиканская типография», 2007.-568 с.
  8. Очиров М-Ж. Краткий русско-бурятский словарь современных понятий и терминов (с английскими соответствиями): около 7500 слов и понятий. Английские термины Очировой О.М. 2-е изд.испр.-Улан-Удэ, 2017.-416 с

Мэдээсэлэй таhагай мэргэжэлтэн
Дамдинжапова С.Б. энэ хуудаhа бэлдэбэ

Фото зурагууд интернетhээ абтаа

  • Новости перевод на узбекский
  • Ноги прямо перевод на английский
  • Новости на арабском с переводом
  • Новшества сбербанка по переводу денег
  • Ноги за голову перевод